بهترین روش مدیریت بیماری‌ها و آفات برنج

آفات و بیماری های برنج
5
(1)

گیاه برنج یکی از غلات پرمصرف در سبد غذایی خانوار ایرانی است و کشاورزان زیادی در شمال کشور و جنوب به کشت این غله مشغول‌اند. مهم‌ترین هدف کشاورز پرورش محصولی باکیفیت است؛ اما گاهی ممکن است گیاه برنج در مراحل مختلف رشد تحت‌تأثیر آفات و بیماری‌های قارچی مخرب قرار بگیرد.

به همین منظور باید با این دسته از بیماری‌ها و آفات و راه‌های مدیریت و مبارزه با آن آشنا بود. در ادامه این نوشته از آشا اگری به معرفی آفات و بیماری های برنج و روش صحیح مدیریت آنها می‌پردازیم و بهترین کودها را برای مبارزه با آفات برنج و درمان بیماری برنج معرفی می‌کنیم.

خلاصه مقاله
از مهم‌ترین آفات برنج می‌توان به کرم ساقه خوار نواری برنج، کرم سبز برگ‌خوار برنج، مگس خزانه، آبدزدک، زنجرک سبز برنج و شپشک برنج اشاره کرد.
رایج‌ترین بیماری‌های برنج نیز بلاست برنج، سوختگی غلاف برنج، پوسیدگی طوقه برنج، بیماری لکه قهوه‌ای و سیاهک دروغی برنج است. برای پیشگیری و کنترل بیماری‌ها و آفات برنج باید علاوه بر کشت ارقام مقاوم، استفاده متعادل از کودهای شیمیایی، مدیریت آبیاری، رعایت بهداشت زراعی مزرعه و ضدعفونی کردن بذور از قارچ‌کش‌ها و کودهای شیمیایی مناسب مثل کود فسفیت پتاسیم و کود گوگرد مایع استفاده کنید.

بررسی مهم‌ترین آفت های برنج

شایع‌ترین آفات برنج عبارت‌اند از:

کرم ساقه خوار نواری برنج

کرم ساقه خوار نواری برنج یکی از مهم‌ترین آفت‌های برنج است که علاوه بر مناطق شمالی ایران در اراضی برنج‌کاری آذربایجان شرقی و غربی، زنجان و اصفهان نیز شیوع دارد. کرم‌های این آفت به رنگ زرد روشن یا قهوه‌ای روشن هستند و از ساقه برنج تغذیه می‌کنند.

آفت کرم ساقه خوار نواری برنج

لاروهای ساقه خوار نواری برنج، بوته‌ها و ساقه‌های جوان را مورد حمله قرار می‌دهد و باعث زرد و خشک شدن بوته‌ها در مرحله رشد رویشی گیاه می‌شوند. همچنین گاهی لاروها هم‌زمان با تشکیل خوشه‌های اولیه و گل دادن برنج باعث خشک شدن و پوک شدن دانه‌های برنج می‌شوند که اصطلاحاً به خوشه‌های سفید شده معروف است.

روش مدیریت آفات ساقه خوار نواری برنج: برای مدیریت و کنترل این آفت برنج از مجموعه‌ای از روش‌های کنترل مکانیکی بیولوژیکی و شیمیایی استفاده می‌شود:

  1. شخم عمیق مزرعه بعد از برداشت برنج
  2. از بین بردن علف‌های هرز
  3. کاشت ارقام پرمحصول
  4. استفاده از فرمون جنسی
  5. استفاده از دشمنان طبیعی این آفت مثل زنبور پارازيتوئيد، تريكوگراما یا سیرسیرک شکارگر
  6. جمع‌آوری نشاهای آلوده و از بین بردن آن

کرم سبز برگ‌خوار برنج

کرم سبز برگ‌خوار برنج یکی دیگر از آفت‌های برنج است که بیشترین انتشار را در استان‌های گیلان و مازندران دارد. شب‌پره‌های این آفت رنگ زرد مایل به نارنجی دارند. لاروهای این شب‌پره پس از خروج از تخم از پارانشیم بین رگ‌برگ‌های برنج تغذیه می‌کنند. همچنین این آفت کناره‌های برگ را خورده و آن را به شکل کنگره‌ای در می‌آورد. با حمله این آفت برنج فرایند فتوسنتز دچار اختلال می‌شود.

مدیریت و کنترل آفت کرم سبز برگ‌خوار برنج:

  • مدیریت مصرف کودهای ازته
  • کنترل بیولوژیکی با استفاده از زنبور تریکوگراما، زنبور پارازيتوئيد و سن شکاری
  • کنترل شیمیایی با استفاده از حشره کش 

پروانه تک نقطه‌ای برنج

پروانه تک نقطه‌ای برنج یکی از آفت‌های درجه دوم برنج است. روی بال‌های جلویی این حشره یک لکه کوچک سفید رنگ قرار دارد به همین دلیل به این حشره شب‌پره تک نقطه‌ای گفته می‌شود.

آفت پروانه تک نقطه‌ای برنج

لارو این آفت برنج از قسمت‌های مختلف گیاه از جمله برگ، خوشه‌ها و سایر اندام‌های هوایی تغذیه می‌کند. در اثر حمله این آفت برنج خوشه چه‌ها قطع شده و می‌ریزد، در نتیجه مقدار زیادی از خوشه به همراه دانه به زمین می‌ریزند. 

مدیریت و کنترل آفت پروانه تک نقطه‌ای برنج: 

  1. کنترل بیولوژیکی با استفاده از زنبور تريكوگراما
  2. کنترل شیمیایی و سمپاشی در اواخر خرداد و اوایل تیر ماه

مگس خزانه

مگس خزانه یکی دیگر از آفات گیاه برنج است که به نام مگس آب شور نیز شناخته می‌شود. این حشره حدود ۴ میلیمتر طول دارد و از سر عریضی با چشم‌های کوچک و رنگ قهوه‌ای تیره برخوردار است. لاروهای این حشره به نشا برنج حمله می‌کنند و با تغذیه از نشاها، منجر به زردی و پژمردگی آنها می‌شوند. در صورت پیشروی این آفت تمام گیاهچه‌های داخل خزانه زرد شده و نابود می‌شود. 

مدیریت و کنترل مگس خزانه: 

  • کنترل بیولوژیکی با استفاده از پارازيتوئيد زنبوری از خانواده Pteromalidae 
  • کنترل شیمیایی با استفاده از سم‌ها در صورت آلودگی خزانه

زنجرک سبز برنج

زنجرک سبز برنج  یکی از آفات مزارع برنج در شمال کشور است که بدنی باریک و کشیده به رنگ سبز دارد. این آفت خرطوم خود را در نسج گیاه فرو می‌کند و با تغذیه از شیره گیاهی و ترشح و تزریق مواد سمی باعث ایجاد اختلال در فیزیولوژی گیاه می‌شود.

آفت زنجرک سبز برنج

برگ های برنج در صورت ابتلا به این آفت دچار لکه‌های زرد یا قهوه‌ای شده و بوته‌ها ضعیف و خشک می‌شوند. همچنین ممکن است حاشیه برگ‌ها به سمت پایین پیچ بخورند و دچار سوختگی شوند.

اگر آفت در مرحله تشکیل دانه به گیاه حمله کند با تغذیه حشره از شیره دانه برنج، دانه‌ها لاغر و پوک شده و وزن آنها کاهش می‌یابد. آفت زنجرک سبز برنج ممکن است باعث انتقال برخی از بیماری‌های ویروسی برنج مثل کوتولگی برنج و بیماری زرد ویروسی برنج شود.

مدیریت و کنترل زنجرک سبز برنج: 

  • کنترل بیولوژیکی آفت با استفاده از سن‌های آبزی، سنجاقک‌ها، آسیابک‌ها و عنکبوت‌ها
  • کنترل شیمیایی با مصرف حشره‌کش

آبدزدک

آفت آبدزدک برنج در تمام مناطق ایران شیوع داشته و رنگی قهوه‌ای با بدنی به طول حدود 60 میلی متر دارد. آفت آبدزدک ریشه، طوقه و ساقه گیاه را می‌جود و باعث مرگ و نابودی آن‌ها می‌شود.این آفت در مزارع برنج کانال‌ها و دالان‌های زیرزمینی ایجاد کرده و از این طریق باعث خارج شدن آب از دسترس گیاه می‌شود.

این حشره همچنین خاک اطراف ریشه‌ها را جابجا کرده و با قطع تماس گیاهان با خاک باعث پژمرده شدن و خشک شدن آنها می‌شود.

مدیریت و کنترل آفت آبدزدک: 

  • شخم زدن زمین جهت از بین بردن تخم‌های حشره
  • شکار حشره با استفاده از تله‌های زمینی 
  • استفاده از سموم گرانول

بررسی مهم‌ترین بیماری‌های برنج

رایج‌ترین بیماری‌های برنج عبارت‌اند از:

بلاست برنج

بیماری بلاست برنج یکی از مهم‌ترین بیماری‌های قارچی برنج در مازندران و گیلان است. عامل بیماری بلاست قارچ پیریکولاریا است. این قارچ روی برگ، گره ساقه و قسمت‌های مختلف خوشه برنج علائم بیماری را ایجاد می‌کند.

علت شیوع این بیماری در شمال کشور به احتمال زیاد استفاده بیش از حد از کودهای نیتروژنه است. بنابراین در مصرف کودهایی مانند کود اوره برای برنج دقت کنید.

بیماری بلاست برنج

قارچ عامل بیماری بلاست به برگ، غلاف برگ، گردن خوشه و گره‌های میانی ساقه حمله کرده و شکل و اندازه آنها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در واقع شکل و رنگ لکه‌های روی برگ در ارقام مختلف برنج و شرایط آب‌وهوایی مختلف متفاوت است.

 در ارقام حساس برنج لکه‌ها در شرایط مساعد به سرعت بزرگ شده و باعث سوختگی برگ می‌شوند. گره‌های آلوده به بلاست سیاه شده و به راحتی می‌شکنند. در صورت پیشرفت بیماری دانه‌های برنج پوک می‌شوند و خوشه به رنگ سفید متمایل به خاکستری در می‌آید.

همچنین ممکن است گردن خوشه پوسیده شود و خوشه از همین نقطه شکسته و آویزان شود و پس از خشک شدن در مرحله برداشت از ساقه جدا شود.

روش کنترل و مقابله با بیماری بلاست برنج:

  • کاشت واریته‌های مقاوم مثل شیرودی
  • گرفتن بذر از مزارع سالم و عاری از هرگونه آلودگی
  • مدیریت مصرف کودهای نیتروژنه
  • رعایت فاصله و تراکم کشت
  • کنترل شیمیایی با استفاده از قارچ کش‌ها و سموم شیمیایی مناسب 

بیماری سوختگی غلاف برنج 

عامل بیماری سوختگی غلاف یا شیت بلایت، قارچ رایزوکتونیا است. این بیماری بعد از بیماری بلاست برنج، از نظر خسارت در رتبه دوم قرار دارد. علائم این بیماری خود را روی غلاف برگ، برگ و ساقه برنج نشان می‌دهند. این بیماری اغلب از اواخر مرحله پنجه زنی به برنج حمله می‌کند.

علائم ابتدایی به شکل لکه‌های گرد و بیضوی به طول ۱۰ میلی‌متر و به رنگ سبز خاکستری روی غلاف برگ ظاهر می‌شوند. مرکز لکه‌ها به رنگ خاکستری سفید و حاشیه آنها قهوه‌ای رنگ است. مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه، کاشت متراکم و کاشت ارقام پرپنجه و رطوبت زیاد از عوامل توسعه دهنده این بیماری محسوب می‌شود.

کنترل بیماری سوختگی غلاف برگ برنج:

  • کاشت ارقام مقاوم و نیمه حساس
  • شخم زدن زمین از بین بردن بقایا و آب مزرعه بعد از برداشت
  • جلوگیری از مصرف بی‌رویه کودهای ازته
  • مبارزه شیمیایی با این بیماری در صورت لزوم
  • کاهش ارتفاع آب پای گیاه در زمان پنجه زنی

بیماری پوسیدگی طوقه برنج

بیماری پوسیدگی طوقه برنج یکی از بیماری‌های بذر زاد برنج است که از خزانه تا شالیزار روی برنج دیده می‌شود. عامل این بیماری قارچ فوزاریوم است. این قارچ در مرحله جوانه زنی بذر شروع به رشد کرده و به صورت پوشش سفید رنگ اطراف جوانه‌ها و ریشه‌های اولیه رشد می‌کند.

بیماری پوسیدگی طوقه برنج

این جوانه‌ها و ریشه‌ها به مرور قهوه‌ای شده و سپس از بین می‌روند. از علائم بارز این بیماری در خزانه، می‌توان به پوسیدگی و کشیدگی قد نشاها اشاره کرد. در مرحله پنجه زنی نیز قسمت طوقه و ریشه بوته برنج دچار پوسیدگی شده و کل بوته خشک می‌شود که به‌اصطلاح بوته میری نام دارد.

مدیریت و کنترل بیماری پوسیدگی طوقه برنج:

  • ضدعفونی کردن بذرها با انواع قارچ کش‌ها 
  • تهیه نکردن خزانه در زمین‌های آلوده
  • تهویه مناسب خزانه
  • وجین بوته‌های آلوده قبل از گلدهی

بیماری پوسیدگی غلاف برگ پرچم

بیماری پوسیدگی غلاف برگ پرچم یکی از مهم‌ترین بیماری‌های برنج در اکثر کشورهای برنج خیز از جمله ایران است. عامل این بیماری قارچ‌ها و باکتری‌ها هستند و بیماری به شکل پوسیدگی قهوه‌ای غلاف انتهایی در مرحله شکل‌گیری خوشه شروع شده و به‌وضوح دیده می‌شود. در صورت گسترش این بیماری تمامی لاف برگ و خوشه برنج خشک شده و از بین می‌روند.

مدیریت و کنترل بیماری غلاف برگ پرچم:

  • تهیه بذرهای سالم و عاری از هرگونه آلودگی
  • مدیریت مصرف کود پتاس بالا برای برنج و کودهای نیتروژنی
  • استفاده از جدول تغذیه برنج
  • سبک سنگین کردن بذرهای برنج در محلول آب نمک
  • ضدعفونی کردن بذر
  • مبارزه شیمیایی با استفاده از قارچ کش

بیماری سیاهک دروغی یا سیاهک سبز

قارچ عامل بیماری سیاهک دروغی، دانه برنج را روی خوشه به شکل یک توپ حاوی اسپور به رنگ سبز با ظاهر مخملی تغییر می‌دهد. این اسپورها کم کم پهن صاف و زرد شده و با یک غشا پوشیده می‌شوند.

با ادامه رشد غشا می‌ترکد و رنگ این توپ به نارنجی یا سیاه تغییر می‌کند. از عوامل توسعه این بیماری می‌توان به وجود باران و رطوبت بالا، نیتروژن زیاد خاک و وزش باد زیاد اشاره کرد. برای مدیریت این بیماری توصیه می‌شود از بذور پاک و سالم استفاده کنید و اقدام به کشت ارقام با حساسیت کمتر و ارقام زود کشت کنید.

درمان آفات و بیماری‌های برنج

برای مبارزه با آفات برنج و پیشگیری و درمان بیماری‌ها، باید اقدامات زیر را انجام دهید:

  • از ارقام مقاوم استفاده کنید.
  • تناوب کشت را رعایت کنید.
  • از مزارع سالم و عاری از هر گونه آلودگی بذر تهیه کنید.
  • از کودهای شیمیایی خصوصاً کودهای ازته به صورت بهینه استفاده کنید.
  • مصرف آب را مدیریت کنید و زهکشی مناسب و خشکی دادن به موقع را رعایت کنید.
  • بهداشت زراعی مزرعه را رعایت کنید و بقایای گیاهی آلوده را جمع آوری کنید و از بین ببرید.
  • بذور برنج را ضدعفونی کنید.

در مرحله آخر در صورت پیشرفت آفات از کود گوگرد و در صورت بروز بیماری‌های قارچی از کود فسفیت پتاسیم استفاده نمایید. در ادامه دو مورد از بهترین کودها برای مبارزه با آفات برنج و از بین بردن اثرات سو بیماری برنج را به شما معرفی می‌کنیم:

کود فسفیت پتاسیم شوک، بهترین کود برای درمان بیماری‌های قارچی برنج

کود فسفیت پتاسیم شوک با ترکیبی از پتاسیم فسفر و آمینو اسید باعث درمان بیماری‌های قارچی و افزایش مقاومت انواع گیاهان می‌شود. این کود با ساختار نانو خود، به آسانی جذب گیاه شده و در درمان هرگونه بیماری قارچی مؤثر است.

می‌توانید از این کود به دو روش آبیاری و محلول پاشی در مزرعه برنج خود استفاده کنید. کود فسفیت پتاسیم باعث افزایش عملکرد و کیفیت محصولات شده، ترس جابه‌جایی را در گیاه کاهش می‌دهد و رشد ریشه و گیاه را نیز تحریک می‌کند.

کود گوگرد مایع شوک، بهترین راهکار مبارزه با آفات برنج

کود گوگرد شوک محصولی از کشور آمریکا با ترکیب ۸۰ درصد گوگرد است. می‌توانید از کود گوگرد برای برنج جهت مبارزه با آفات به دو روش آبیاری و محلول پاشی استفاده کنید و علاوه بر درمان آفات، شاهد کاهش شوری خاک و افزایش عملکرد گیاهی باشید. کود گوگرد مایع شوک ساختاری نانو داشته و در کوتاه‌ترین زمان ممکن جذب گیاه می‌شود.

سخن پایانی

برنج در مراحل مختلف رشد دچار برخی از بیماری‌های قارچی و حمله آفات می‌شود. از مهم‌ترین این بیماری‌ها می‌توان به بیماری بلاست، برنج پوسیدگی طوقه برنج و بیماری سوختگی غلاف برگ اشاره کرد.

برای مبارزه با آفات برنج از جمله مگس خزانه، کرم ساقه‌خوار نواری برنج، کرم سبز برگ‌خوار برنج و همچنین درمان بیماری‌های قارچی علاوه بر اقدامات پیشگیرانه باید اقدام به کوددهی و تغذیه مناسب و استفاده از قارچ کش‌ها کرد. در این نوشته از آشا اگری علاوه بر معرفی آفات و بیماری‌های برنج به بررسی راهکارهای مدیریت و مبارزه با این دسته از بیماری‌ها و آفات پرداختیم.

مطالب مرتبط

اگر می‌خواهید بدانید چگونه برنج بیشتری برداشت کنید و سود خود را افزایش دهید، مقاله «راه های افزایش تناژ برنج» می‌تواند به تمام سوالات شما پاسخ دهد.
بذر مال کردن بذر برنج قبل از کاشت یکی از راه‌های افزایش جوانه زنی و جلوگیری از بروز بیماری‌ها در برنج است. برای آشنایی بیشتر توصیه می‌کنیم مقاله «کود مایع بذر مال برنج» را مطالعه کنید.

سوال متداول

بهترین قارچ کش برای برنج چیست؟

بهترین قارچ کش برای درمان بیماری‌های قارچی برنج از جمله بیماری بلاست و شیت بلایت، استفاده از کود قارچ‌کش فسفیت پتاسیم است.

بیماری های مهم برنج چیست؟

بلاست برنج، سوختگی غلاف برنج، سیاهک دروغی، لکه قهوه‌ای برنج و بیماری پوسیدگی طوقه برنج مهم‌ترین بیماری‌های برنج محسوب می‌شوند.

برای مبارزه با آفات برنج چه باید کرد؟

برای مبارزه با آفات برنج از جمله مگس خزانه، کرم سبز برگ خوار برنج، کرم ساقه‌خوار نواری برنج و انواع کنه و شپش می‌توان از کود گوگرد مایع استفاده کرد.

چقدر این پست مفید بود؟

روی یک ستاره کلیک کنید تا به آن امتیاز دهید!

میانگین امتیاز 5 / 5. تعداد امتیاز: 1

تا الان امتیازی ثبث نشده! اولین نفری باشید که به این پست امتیاز می دهید.

اشتراک در
اطلاع از
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
مشاوره رایگان
پیش از اقدام به خرید کود کشاورزی از مشاوره رایگان کارشناس این حوزه استفاده نمایید. جهت دریافت مشاوره با شماره 09155566711
تماس بگیرید. 
سبد خرید
فروشگاه
0 مورد سبد خرید